Fas

Gnawa

Aslen Moritanya’lı etnik gruplardan birinin adı olan Gnawa, sonraları bu etnik gruptaki birçok insanın bağlı olduğu tasavvuf öğretisinin adı hâline gelmiş.

Gnawa, sahra çölüne özgü İslâmiyet öncesi yerel Afrika gelenekleri ile tasavvufî anlayışın bir karışımı. İslâmiyet’in Kuzey Afrika’da yayılması, bölgenin birçok eski inanç ve geleneğini de değiştirdi. Gnawa müziği, vecde dayalı bir çeşit istiğrak hâli oluşturmak için kullanılan hızlı ve ritmik müzikler ile akrobatik dansları içeren eski Animist törenlerin cin çıkarma veya tedâvî âyinleri ile şaşırtıcı benzerlikler gösterir. Ruhlarla bağlantı kurma ya da onların yönetimine girme olarak da yorumlanabilecek bu davranışlar, İslâmiyet’ten sonra yerini melekler ve cinlerle irtibât kurmaya bırakmıştır.

Gnawa dini törenlerine “derdeba” denir. Başka birçok tasavvufi törene benzer şekilde, bu törenlerde de müzikler, tekrarlardan oluşur. Yerel dilde “maâlem” olarak adlandırılan grup lideri, “guimbri” adı verilen bu müziğin temel müzik aletini (farklı bölgelerde sintir, tidinit, hajhuj olarak da adlandırılır) çalarak töreni yönetir. Grup üyeleri “krakeb” denilen büyük metal ziller ve “tbel” adı verilen çeşitli vurmalı sazlar ile maâleme eşlik ederek onun söylediklerini tekrarlarlar.

Guimbri

Guimbri, sesleri pest bölgede dolaşan ud benzeri bir saz. Ahşaptan oyulmuş gövdesi deve derisi ile kaplıdır. Üzerine keçi bağırsağından yapılmış üç tane tel gerilmiştir. Guimbri, işaret parmağı ve başparmak ile çalınır. Darbelerle çalınan bu sazın tınısı, uç kısmına yerleştirilmiş kamalar ve halkalar ile zenginleştirilmiştir.

Maâlem Hamid El Kasri

1961 yılında, Fas’ın kuzey bölgesinde yer alan Ksar el-Kebir’de doğan Maâlem Hamid El Kasri, birçok Gnawa müzisyeninin bulunduğu bir ailede dünyaya gelmiş. Ailesinin yönlendirmesiyle erken yaşta müziğe başlayan Kasri, bu müzik tarzında ustalaştı ve guimbri sazının üstâdı haline gelerek dünya çapındaki birçok festivalde ve organizasyonda sahne aldı. Hollanda, Almanya, İsviçre, Macaristan, Polonya, Brezilya, Şili ve Çin konser verdiği ülkelerden bazıları.

Sanatçılar

  • Wahid Boudjeltia
  • Fattah Chaouki
  • Abdelghafour Ouahbi
  • Zakaria Mchich
  • Ait Hmitti Tariq
  • Kacem Fouiteh
  • Rachid El Fadli