Deba

Mayotte, Afrika kıtası ve Madagaskar arasında yer alan Komor Ada Takımının bir parçası.

Komor Adalarına İslamiyet’i, anakara ile adalar arasında seyahat eden Arap denizciler getirdi. Yerel Bantu medeniyetiyle Arap medeniyetinin karşılaşması Svahili kültürünü doğurdu. Komor Adalarında İslamiyet’in varlığı, özellikle Kâdiriyye ve Rıfâiyye olmak üzere sûfî öğretilerinin desteğiyle pekişti.

Deba, günümüzde sadece kadınlara özgü, kasîdelere dayalı, müzik ve dansı birleştiren bir İslâm kültürü unsuru. Bir tür zikir olan Deba, Mayotte’de en yaygın derviş eğlencelerinden biri haline geldi. Müzik ve dansın birleştiği bu tür, halkın çoğunluğunun Müslüman olduğu Mayotte’de geleneksel eğitim sisteminin de önemli bir parçası. Çocukların ve gençlerin bu geleneği öğrenirken aldıkları eğitim, aynı zamanda Mayotte’nin kültürünü ve müzikâl mirasını özümsemelerini sağlıyor.

Bilindiği kadarıyla Deba kelimesi, XV. yüzyılda Yemen’de yaşayan, bestelenmiş şiirleri ve derlediği Mevlîd anlatıları ile tanınan Abdurrahmân İbn Ali al-Dayba’nın kitaplarında yer alan kasîdelerin söylenmesiyle ortaya çıkmış.

Önceleri Rıfâiyye yolundaki erkekler tarafından icrâ edilen Deba’nın Mayotte’de etkinleşmesi XX. yüzyılın ilk yarısına (1920’li yıllara) dayanır. Daha sonra bu törenler kadınlara mâl olmuş. Mayotte’de yaygınlaşan Deba, Afrika müzik ve dans gelenekleri ile şekillenerek yerel bir kimliğe bürünmüştür.

Deba yapılan günler, kadınların sevinç ve mutluluk içinde oldukları önemli günlerdir. En iyi kıyafetlerini giyen ve en güzel mücevherlerini takan kadınlar, tören sırasında başları ve kolları ile yaptıkları hareketlerle çok zarif görüntüler oluştururlar. Hac dönüşü, doğum günleri, düğünler, bayram günleri gibi özel günlerde icra edilen deba, Mayotte’de adeta hayatın bir parçası hâline gelmiştir.

Deba’nın içeriğini Allah’a dua etme, Peygamber’i yüceltme, mübârek kabûl edilen insanları övme, ahlâkî davranışları hatırlatma ve ilâhî aşkı vurgulama gibi çeşitli konulardaki dinî-tasavvufî şiirler oluşturur. Bu şiirler, Hz. Peygamber’in doğduğu gün olan mevlîd kandili kutlamalarında tefler eşliğinde ve yüksek sesle okunur.

Deba, söyleyiş güzelliği, özgün ritimleri, altın ve gümüş tonlarının ağırlıklı olarak kullanıldığı kostümleri ve uyumlu dekoru ile göze ve kulağa hitâb eder. Müzik, grup şefi ile diğer grup üyeleri arasında karşılıklı konuşma hâlinde gelişen soru-cevap bölümlerini içerir.

“Kashkasha” ve “tari” adı verilen teflerin kullanıldığı gittikçe hızlanan ritimler eşliğinde baş, gövde ve kolların yavaş hareketlerinden oluşan zarif dans, Deba’nın muhteşem görsel uyumunu oluşturur.

Sahneleyecekleri gelenekle aynı ismi taşıyan Deba Topluluğu, Mayotte’li 13 kadın müzisyenden oluşuyor. Bu grup, geleneğin tüm dünyada bir müzik türü olarak tanınmasında büyük önem taşıyor.

Sanatçılar

  • Madi Missiki
  • Abdallah-baba Zamzam
  • Ali Mami
  • Sandi Salama
  • Colo Makaraf
  • Mahamoudu Saoiti
  • M’colo Mariama
  • Madi Fatima
  • Attoumani Djaouhari
  • Ahamadi Hassana
  • Djamadar Moinou
  • M’tsounga Nemati
  • Antoy Zaihati